تبلیغات
پایگاه اطلاع رسانی، تفریحی، سرگرمی، علمی و پزشکی، عکس و تصاویر و ... میهن پدیا - جدا شدگی پرده شبکیه چشم

امروز:



جدا شدگی پرده شبکیه چشم

» نوع مطلب : بیماریها و درمان ،

شبکیه یک بافت عصبی حساس به نور است که به صورت یک لایه نازک در داخل بخش خلفی کره چشم قرار گرفته است و نور را به پیامهای عصبی تبدیل کرده، به مغز می فرستد. بنابراین شبکیه یک نقش کلیدی در فرایند بینایی دارد.


به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  پرده شبکیه بیشتر اکسیژن و مواد مصرفی خود را از یک لایه عروقی به نام مشیمیه (کوروئید) دریافت می کند که دور تا دور شبکیه را احاطه کرده است. هر گاه ارتباط شبکیه با مشیمیه زیرین قطع شود به دلیل کمبود اکسیژن و مواد غذایی ابتدا شبکیه کارکرد خود را از دست می دهد و فرد دچار مشکل بینایی می شود، به علاوه اگر این وضعیت طول بکشد، بافتهای شبکیه به تدریج می میرند یا اصطلاحاً دچار نکروز می شوند که یک وضعیت غیر قابل برگشت است.

● مفهوم جدا شدگی پرده شبکیه چیست؟
جدا شدگی پرده شبکیه زمانی رخ می دهد که شبکیه از محل طبیعی خود کنده شود. زمانی که پرده شبکیه جدا شود، عملکرد آن مختل  شده  و در نتیجه بینائی فرد تار می شود یعنی مثل اینکه فیلم داخل دوربین از محل خود رها شود. جدا شدگی پرده شبکیه مشکل بسیار  مهمی تلقی می شود زیرا در صورت عدم درمان ، تقریبا در همه موارمنجر به کوری خواهد شد.

● سوراخ شبکیه (Retinal tear)

سوراخ شبکیه معمولاً در اثر کشش ناگهانی بخشی از شبکیه ایجاد می شود. کره چشم به طور طبیعی توسط ماده ژله مانندی به نام زجاجیه پر شده است. در سنین کودکی و جوانی زجاجیه قوام نسبتاً زیادی مثل سفیده تخم مرغ دارد و در نتیجه تحرک زیادی ندارد و با فشاری که در داخل به شبکیه وارد می کند آن را سر جای خود، چسبیده به دیوار خارجی چشم نگه می دارد، به علاوه در سنین جوانی زجاجیه در برخی از مناطق اتصالات محکمی به شبکیه دارد. اما به تدریج با افزایش سن زجاجیه قوام خود را از دست می دهد و حالت شل و آبکی پیدا می کند، در نتیجه هم میزان حرکت آن زیاد می شود و هم اتصال آن به شبکه سست می شود. در این حالت معمولاً بخش های عقبی زجاجیه از شبکیه جدا می شود، این حالت را جدا شدگی زجاجیه خلفی(posterior vitrous detachment) می گویند که حالت بسیار شایعی است و در نهایت در اکثر افراد مسن اتفاق می افتد. جدا شدگی زجاجیه خلفی به خودی خود بی خطر است و فقط باعث ایجاد مگس پران (وجود یک سایه متحرک در میدان بینایی) می شود، اما گاهی اوقات در زمان جدا شدن زجاجیه از شبکیه، بخشی از شبکیه نیز کشیده می شود و یک پارگی یا سوراخ در شبکیه ایجاد می شود. از آنجا که سوراخ پرده شبکیه زمینه ساز اصلی جدا شدگی پرده شبکیه است لازم است کلیه افرادی که جدیداً مگس پران پیدا کرده اند تحت معاینه دقیق چشم پزشکی قرار گیرند تا در صورت وجود سوراخ در پرده شبکیه اقدام درمانی لازم برای آنها انجام گیرد.

به همین دلیل جدا شدگی پرده شبکیه یک اورژانس چشم پزشکی تلقی می گردد.

● جدا شدگی پرده شبکیه : (Retinal detachment)

جدا شدگی پرده شبکیه در واقع به معنای جدا شدن لایه های عصبی حساس شبکیه از لایه رنگدانه دار شبکیه است (که مسؤل تغذیه و متابولیسم شبکیه می باشد). از آن جا که این عارضه در صورت عدم درمان مناسب باعث کاهش شدید بینایی می شود تشخیص و درمان سریع آن اهمیت فراوانی دارد.

● جدا شدگی پرده شبکیه به سه شکل اتفاق می افتد:
▪ نوع اول که بسیار شایع تر از بقیه انواع است، بر اثر ایجاد سوراخ در شبکیه پدید می آید، به این صورت که پس از ایجاد سوراخ در شبکیه، زجاجیه (مایع داخل چشم) که حالت آبکی پیدا کرده، از راه سوراخ به پشت شبکیه نفوذ می کند و آن را از لایه های خارجی تر جدا می کند. اکثراً این سوراخ به دنبال جدا شدن مایع سفت زجاجیه از پرده شبکیه ایجاد می شود. یکی از علایم شایع در مراحل اولیه مگس پران و جرقه است.
▪ نوع دوم که جدا شدگی کششی نام دارد، وقتی اتفاق می افتد که رشته های زجاجیه یا بافتهای غیر طبیعی از سمت داخل شبکیه را تحت کشش قرار دهند و آن را از روی بافتهای زیرین بلند کنند. این حالت بیشتر در افراد دیابتی اتفاق می افتد.
▪ نوع سوم جدا شدگی شبکیه که چندان شایع نیست، بر اثر تراوش یا ترشح غیر طبیعی مایع در حد فاصل شبکیه و بافتهای زیرین اتفاق می افتد. این حالت معمولاً ناشی از التهاب، خونریزی یا توده های غیر طبیعی داخل چشم است و بندرت به صورت خود به خودی اتفاق می افتد.
افراد با خطر بالا برای جدا شدگی شبکیه شامل سن بالا، نزدیک بینی با شماره بالا، سابقه خانوادگی جدا شدگی شبکیه، دیابت، ضربه به چشم و بیماریهای التهابی و تومور می باشند.
● علل پارگی پرده شبکیه چیست؟
ژلی بنام “زجاجیه” فضای داخل کره چشم را پر کرده است.زمانیکه ما پا به سن می گذاریم، زجاجیه ممکن است از محل های اتصال خود به پرده شبکیه در قسمت های خلفی چشم فاصله بگیرد.
    معمولا زجاجیه بدون اینکه مشکلی ایجاد کند از شبکیه جدا می شود. اما در بعضی اوقات، زجاجیه طوری از پرده شبکیه جدا می شود که باعث پارگی و سوراخ شبکیه در یک چند جای آن می شود. مایع داخل چشم ممکن است از طریق این سوراخ ها به پشت شبکیه راه پیدا کند و درست شبیه کنده شدن کاغذ دیواری از دیوار، باعث جدا شدن شبکیه از دیواره چشم شود.
شرایط زیر باعث افزایش شانس پارگی پرده شبکیه میشود:
•نزدیک بینی

•عمل جراحی قبلی کاتاراکت(آب مروارید)

•گلوکوم(آب سیاه)

•آسیب شدید

•پارگی قبلی پرده شبکیه در چشم مقابل

•سابقه فامیلی پارگی پرده شبکیه

•مناطق نازک موجود در پرده شبکیه چشمتان که توسط چشم پزشک تشخیص داده می شود

● چه کسانی بیشتر در معرض جدا شدگی شبکیه قرار دارند؟

عوامل مختلفی باعث افزایش خطر ابتلا به جدا شدگی شبکیه می شود. مهمترین این عوامل عبارتند از:

•سن: جدا شدگی شبکیه به صورت خودبه خودی در افراد زیر ۴۰ سال نادر است و معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال رخ می دهد.

•نزدیک بینی شدید: در این حالت پرده شبکیه نازک و آسیب پذیر است و احتمال ایجاد سوراخ در آن بیشتر از حالت عادی است.

•سابقه جراحی چشمی

•دیابت

•سابقه خانوادگی جدا شدگی شبکیه یا سابقه این بیماری در چشم دیگر فرد.

•ضربه شدید به سر و صورت یا چشم

•بیماری، التهاب یا تومور داخل چشمی

● علائم و نشانه ها

جدا شدگی پرده شبکیه می تواند علائم مختلفی را ایجاد کند:

•دیدن جرقه های نور در میدان بینایی (به ویژه اگر بخشی از شبکیه تحت کشش باشد احتمال بروز این علامت بیشتر است)

•دیدن اجسام شناور در جلوی چشم که ممکن است به صورت مگس پران، لکه های تاریک یا تار عنکبوت دیده شود.

•تغییر شکل و کج و معوج شدن اشیاء مثل وقتی که فرد از پشت یک شیشه موجدار به چیزی نگاه می کند.

•احساس وجود پرده یا سایه در جلوی چشم

•کاهش دید ناگهانی

باید توجه داشت که جدا شدگی پرده شبکیه باعث درد یا قرمزی چشم نمی شود و در مراحل ابتدایی هیچ تغییری در ظاهر چشم ایجاد نمی کند. بنابراین در صورت بروز هر یک از مشکلات فوق در اسرع وقت به چشم پزشک مراجعه کنید.
● علایم
▪ دیدن جرقه های نور در میدان بینایی (بویژه اگر بخشی از شبکیه تحت کشش باشد، احتمال بروز این علامت بیشتر است)
▪ دیدن اجسام شناور در جلوی چشم که ممکن است به صورت مگس پران، لکه های تاریک یا تار عنکبوت دیده شود.
▪ تغییر شکل و کج و معوج شدن اشیا مثل وقتی که فرد از پشت یک شیشه موجدار به چیزی نگاه می کند.
▪ احساس وجود پرده یا سایه در جلوی چشم
● کاهش دید ناگهانی
باید توجه داشت که جدا شدگی پرده شبکیه باعث درد یا قرمزی چشم نمی شود و در مراحل ابتدایی هیچ تغییری در ظاهر چشم ایجاد نمی کند. بنابراین در صورت بروز هر یک از مشکلات فوق در اسرع وقت به چشم پزشک مراجعه کنید.
● تشخیص
تشخیص توسط چشم پزشک با معاینه شبکیه انجام می شوند. برای این منظور معمولاً لازم است مردمک با قطره های مخصوص باز شود و شبکیه با یک وسیله مخصوص به نام «افتالموسکوپ» بررسی شود. پزشک در این معاینه با بررسی محل و اندازه و نوع جدا شدگی شبکیه در مورد روش درمانی مناسب تصمیم گیری می کند.
در موارد نادری که مثلاً به علت خونریزی، دیدن شبکیه با دستگاه افتالموسکوپ مقدور نباشد، سونوگرافی چشم می تواند اطلاعات مفیدی در مورد وسعت، محل و گاهی علت جدا شدگی شبکیه در اختیار پزشک قرار دهد.

● بررسی و تشخیص

وقتی بیماری با علائم فوق الذکر به چشم پزشک مراجعه می کند، چشم پزشک با معاینه شبکیه، جدا شدگی شبکیه را تشخیص می دهد. برای این منظور معمولاً لازم است مردمک با قطره های مخصوص باز شود و شبکیه با یک وسیله مخصوص به نام افتالموسکوپ بررسی شود. پزشک در این معاینه با بررسی محل و اندازه و نوع جدا شدگی شبکیه در مورد روش درمانی مناسب تصمیم گیری می کند.

در موارد نادری که مثلاً به علت خونریزی، دیدن شبکیه با دستگاه افتالموسکوپ مقدور نباشد سونوگرافی چشم می تواند اطلاعات مفیدی در مورد وسعت، محل و گاهی علت جدا شدگی شبکیه در اختیار پزشک قرار دهد.

● درمان
تنها درمان مؤثر برای جدا شدگی شبکیه، جراحی است. جدا شدگی شبکیه به هیچ وجه خود به خود و یا با مصرف دارو بهبود نمی یابد و باید جراحی هرچه سریع تر انجام شود. نوع جراحی مناسب بر اساس محل، اندازه، نوع و شدت جدا شدگی شبکیه تعیین می شود.
دو اصل اساسی در درمان جدا شدگی شبکیه عبارتند از:
▪ بستن سوراخها
▪ نزدیک کردن شبکیه به لایه های زیرین و دیواره خارجی چشم، به طوری که شبکیه بتواند سر جای خود بچسبد.
بر این اساس روشهای درمانی مختلفی وجود دارد:
▪ چسباندن شبکیه با استفاده از لیزر یا انجماد: در این روش دور تا دور سوراخ لیزر یا منجمد می شود تا سوراخ بسته شود. این روش فقط برای بستن سوراخ است.
▪ چسباندن شبکیه با استفاده از گاز: برای بعضی از انواع جدا شدگی شبکیه مؤثر است.
▪ باکل اسکلر: این روش، شایع ترین روش درمان جدا شدگی پرده شبکیه است. در این روش یک باکل ( یک اسفنج یا نوار سیلیکونی نرم) با بخیه به اسکلرا (صلبیه یا همان سفیدی چشم) دوخته می شود و مثل یک کمربند تنگ دیواره خارجی را به سمت داخل فشار می دهد و آن را به شبکیه کنده شده نزدیک می کند تا شبکیه فرصت کند در جای خود بچسبد.
در صورتی که مایع زیادی در پشت شبکیه جمع شده باشد، در حین جراحی این مایع تخلیه می شود تا شبکیه سریع تر به دیواره خارجی چشم بچسبد. به علاوه در حین عمل لبه سوراخهای شبکیه نیز با استفاده از لیزر یا قلم کرایوتراپی بسته می شود.
باکل اسکلرا به صورت دائمی در جای خود باقی می ماند و نیازی به خارج کردن ندارد ( مگر آنکه مشکل خاصی ایجاد کند). باکل از بیرون دیده نمی شود و تغییر بارزی در ظاهر چشم ایجاد نمی کند، اما به دلیل ایجاد فشار و تغییر شکل کره چشم می تواند باعث نزدیک بینی شود.
▪ ویترکتومی: در موارد شدید، پیشرفته و عارضه دار جدا شدگی شبکیه از روشهای فوق نمی توان برای درمان استفاده کرد. روش ویترکتومی، جراح را قادر می کند که به طور مستقیم طی عمل جراحی وارد چشم شود و مایع داخل چشم (زجاجیه) را بر دارد، سوراخ شبکیه را ببندد و سپس با تزریق مواد خاصی داخل چشم سبب چسبیدن شبکیه گردد.
● نتیجه جراحی
نتیجه جراحی چسباندن شبکیه به دو عامل مهم بستگی دارد:
▪ طول مدت زمانی که شبکیه از جای خود کنده شده بوده است.
▪ وضعیت مرکز بینایی (ماکولا)
ماکولا یا مرکز بینایی بخش مرکزی شبکیه است که برای دید دقیق مستقیم است. در صورتی که قبل از عمل، ماکولا از جای خود کنده نشده باشد نتیجه عمل نسبتاً خوب است، اما در صورتی که ماکولا از جای خود کنده شده باشد، بیمار پس از عمل دید ضعیفی خواهد داشت.
نتیجه بهتر موقعی حاصل می شود که عمل جراحی خیلی زود پس از اتفاق افتادن جدا شدگی شبکیه انجام شود.
همان طور که گفته شد، وضعیت دید پس از عمل به وضعیت ماکولا و مدت زمانی که شبکیه از جای خود جدا شده بوده، بستگی دارد. به طور کلی هرچه جداشدگی پرده شبکیه کوچکتر و از مرکز شبکیه دورتر باشد، نتیجه جراحی بهتر و هر جه جدا شدگی بزرگتر و به مرکز شبکیه نزدیکتر باشد، نتیجه بدتر خواهد بود.
● پیشگیری
در صورت بروز هر گونه علامت؛ احساس وجود پرده یا سایه در جلوی چشم، دیدن جرقه های نوری، بروز مگس پران جدید و یا افزایش تعداد مگس پران (اجسام شناور در جلوی چشم)، دیدن شبکه های تور مانند در جلوی چشم، هر نوع کاهش دید ناگهانی سریعاً برای بررسی بیشتر به چشم پزشک مراجعه نمائید.

منبع : پزشکان بدون مرز


نوشته شده در : 1389/10/20  توسط : پایگاه میهن پدیا.    نظرات() .

برچسب ها: جدا شدگی شبکیه چشم ، عارضه چشمی ، سوراخ شبکیه ، بررسی و تشخیص بیماری ، علائم مرض ،